Μερκαντιλισμός 21ου αιώνα

Στο παρόν άρθρο θα υποστηριχθεί η θέση πως το τρέχον οικονομικό σύστημα της Ευρωζώνης είναι ο μερκαντιλισμός.

Καταρχάς ας πούμε λίγα λόγια για το εν λόγω οικονομικό μοντέλο. Ο μερκαντιλισμός κυριάρχησε στην Ευρώπη τον 18ο αιώνα. Στον πυρήνα του βρίσκεται το πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών, δηλαδή πουλάω περισσότερα απο όσα αγοράζω στο διεθνές εμπόριο. Σκοπός αυτής της τακτικής ήταν η συγκέντρωση ολοένα και αυξανόμενων αποθεμάτων σε πολύτιμα μέταλλα, κυρίως χρυσό, μιας και το πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών αποτυπωνόταν στη πράξη σε χρυσό και ασήμι· μεγαλύτερο το πλεόνασμα, περισσότερος χρυσός για τα θησαυροφυλάκια των βασιλιάδων, μεγαλύτερα περιθώρια για επεκτακτικές πολεμικές επιχειρήσεις.

Εκείνη την εποχή νόμισμα ήταν ουσιαστικά ο χρυσός. Στη σημερινή εποχή η τιμή των νομισμάτων εξαρτάται απο την προσφορά και τη ζήτησή τους στις διεθνείς αγορές, όπως κάθε άλλο εμπόρευμα. Εάν ένα νόμισμα ζητείται για συναλλαγές, η τιμή του συγκριτικά με τα υπόλοιπα νομίσματα αυξάνεται. Αν πάλι η οικονομία δεν είναι εξαγωγική ή διεθνής χρηματοπιστωτικός πόλος με συνέπεια το νόμισμά της να μην έχει ζήτηση, είτε για εμπόριο, είτε για αγορά χρεογράφων, μετοχών, παραγώγων και λοιπών αξιογράφων, η σχετική τιμή του με τα υπόλοιπα διεθνή νομίσματα θα είναι υποτιμημένη.

Τα επιχειρήματα που επιδιώκουν να τεκμηριώσουν τη θέση που υποστηρίζει το άρθρο περι μερκαντιλισμού στην Ευρωζώνη έχουν να κάνουν με δύο πρωτοφανή οικονομικά γεγονότα, τα οποία απο μόνα τους τινάζουν την συμβατική οικονομική επιστήμη στον αέρα. Η υπο εξέταση οικονομία δεν είναι η Ευρωζώνη, αλλά η παραγωγική ατμομηχανή της που προσδίδει διεθνή ζήτηση στο κοινό νόμισμα: πρόκειται για την οικονομία της Γερμανίας.

Η πρώτη οικονομολογική καινοφάνεια έχει να κάνει με το τραπεζικό σύστημα της Γερμανίας όπου συμβαίνει ήδη απο το 2010 το εξής πρωτοφανές: η κεντρική τράπεζα της Γερμανίας, η περιβόητη Bundesbank, κατέστει καθαρός οφειλέτης των εμπορικών τραπεζών της Γερμανίας. Άλλη μία: η κεντρική τράπεζα της Γερμανίας χρωστά στις ιδιωτικές-εμπορικές τράπεζες της χώρας. Πως συνέβει αυτό; Είναι πολύ απλό. Η ευρωκρίση, απο την απαρχή της ακόμα, προκάλεσε τεράστια εκροή καταθέσεων απο την περιφέρεια με κατεύθυνση τη Γερμανία. Εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ έφυγαν από την Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ελλάδα αλλά και σχεδόν απ’όλες τις υπόλοιπες ευρωζωνικές χώρες και κατευθύνθηκαν στη Γερμανία. Ο λόγος είναι πως αν καταρρεύσει η ευρωζώνη και όλες οι συμμετέχουσες οικονομίες επιστρέψουν στα εθνικά τους νομίσματα, αυτά θα υποτιμηθούν, πλην ενός: του γερμανικού μάρκου, του μοναδικού με μεγάλη ζήτηση στις διεθνείς αγορές.

Όλος αυτός λοιπόν ο πακτωλός χρήματος πλημμύρισε τις γερμανικές εμπορικές τράπεζες με πλεονάζουσα ρευστότητα. Συμβατικά αυτό θα σήμαινε εγχώρια πιστωτική επέκταση. Η πάγια πολιτική της Γερμανίας όμως μετά τον σχηματισμό της Ευρωζώνης είναι περιορισμός της εγχώριας ζήτησης ώστε να μεγιστοποιείται ο μερκαντιλιστικός στόχος με διττό τρόπο, και περιορίζοντας τις εισαγωγές και διατηρώντας την περιφέρεια σε κρίση μην αυξάνοντας τις εισαγωγές απο αυτήν. Αποφάσισαν λοιπόν να τα πάρκαρουν στην κεντρική τους τράπεζα με τη μορφή καταθέσεων. Με αυτόν ακριβώς τον τρόπο, οι εμπορικές τράπεζες κατέστησαν καθαρές πιστώτριες της κεντρικής τους τράπεζας. Το οικονομικό αποτέλεσμα που συνέβει στην Ευρωζώνη ήταν ο παραγωγικός πυρήνας να σκά απο ρευστότητα, ενώ η περιφέρεια να αντιμετωπίζει τεράστια προβλήματα ρευστότητας που κλόνιζαν συθέμελα τα τραπεζικά τους συστήματα, οδηγώντας σε νέες εκροές καταθέσεων, εντονότερα προβλήματα ρευστότητας, κοκ.

Το δεύτερο επιχείρημα έχει να κάνει με τα πλεονάσματα τρεχουσών συναλλαγών που επιτυγχάνει η γερμανική οικονομία. Η Γερμανία για έκτη συνεχή χρονιά, θα εμφανίσει μέσα στο 2016 πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών άνω του 7% του ΑΕΠ της. Οι προβλέψεις για το 2016 ανέρχονται συγκεκριμένα σε ποσοστό 7,7% του ΑΕΠ, ενώ για την περσινή χρονιά αναμένεται να κλείσει γύρω στα 7,9% του ΑΕΠ.

Η οικονομική καινοφάνεια έχει να κάνει με το εξής γεγονός: είναι πρωτοφανές οικονομικά φιλελεύθερη οικονομία, όπως η γερμανική, που αφήνει το νόμισμά της να έχει ελεύθερες από κρατικές παρεμβάσεις διακυμάνσεις στις διεθνείς αγορές, να εμφανίζει τέτοιου ύψους εμπορικά πλεονάσματα και δη απανωτά, πηγαίνοντας απο ρεκόρ σε ρεκόρ. Σύμφωνα με την οικονομική θεωρία αυτό δεν στέκει. Η οικονομική θεωρία μας λέει πως εφόσον μια οικονομία πραγματοποιεί τέτοιας έκτασης εμπορικά πλεονάσματα, το νόμισμά της θα ανατιμηθεί, καθώς θα έχει αυξημένη ζήτηση έναντι των άλλων, με συνέπεια απώλεια ανταγωνιστικότητας των προϊόντων της λόγω αυξημένης συναλλαγματικής ισοτιμίας, άρα και φθίνουσα τάση για το εμπορικό πλεόνασμα.

Κι όμως, η πραγματικότητα διαψεύδει την οικονομική θεωρία. Γιατί συμβαίνει λοιπόν αυτό το πρωτοφανές γεγονός; Απλούστατα επειδή η Γερμανία δεν έχει δικό της νόμισμα. Μπορεί να ζητείται το ευρώ στις διεθνείς αγορές για να αγοραστούν τα περίφημα γερμανικά προϊόντα αλλά αυτό είναι η μία όψη. Η άλλη όψη είναι η αδύναμη περιφέρεια και ο κίνδυνος της ευρωκρίσης που πάντα ελλοχεύει να φουντώσει. Με άλλα λόγια, μπορεί κάποιοι να ζητάνε ευρώ για να αγοράσουν μερσεντές, κάποιοι άλλοι όμως ξεφορτώνονται ευρώ για να αποφύγουν τις δραματικές συνέπειες ενός -exit.

Η Γερμανία παίζει με την ευρωζωνική περιφέρεια, «προωθώντας» υποτίθεται τα διάφορα -exit, παρόλαυτά είναι η ίδια που απολαμβάνει τη στρέβλωση των εξαιρετικά υψηλών εμπορικών πλεονασμάτων χωρίς να της ανατιμάται το νόμισμα. Το θέμα είναι να πλανάται ικανός φόβος στις αγορές τέτοιος που θα κρατά το ευρώ σε μια σχετικά χαμηλή ισοτιμία, συγκριτικά με ένα υποθετικό μάρκο, διατηρώντας αυτό το πλεονέκτημα συναλλαγματικής ανταγωνιστικότητας για την γερμανική οικονομία, η οποία εαν είχε το μάρκο δεν θα έβλεπε ούτε με κυάλι τέτοια εξωπραγματικά εμπορικά πλεονάσματα.

Η γερμανική οικονομία είναι ο μερκαντιλιστικός πυρήνας της ΟΝΕ: συγκεντρώνει όλη τη ρευστότητα της ευρωζώνης και απολαμβάνει τεράστια εμπορικά πλεονάσματα επι σειρά ετών χωρίς να της ανατιμάται το νόμισμα, χωρίς να χάνει δηλαδή σε ανταγωνιστικότητα. Τα συμφέροντά της έρχονται σε ευθεία σύγκρουση με εκείνα όλων των άλλων.

Τελικά ζούμε ή οχι το οικονομικό μοντέλο του μερκαντιλισμού στην Ευρωζώνη;

Advertisements

7 comments

  1. Εξαιρετικά ενδιαφέρον επίσης είναι να συγκρίνουμε το απόλυτο ύψος των ετήσιων γερμανικών εμπορικών πλεονασμάτων με τις καθαρές εισφορές της Γερμανίας στην ΕΕ. Εμπορικο πλεόνασμα 7,7% του γερμανικού ΑΕΠ που ανέρχεται σε 3,1τρις€, σε απόλυτα νούμερα σημαίνει 230-250 δις€ ετησίως. Οι δε καθαρές εισφορές στην ΕΕ της Γερμανίας ανέρχονται στα 8-9 δις€ ετησίως. Γιατί είναι σημαντική αυτή η σύγκριση; Επειδή μας δείχνει με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο πως δεν υφίσταται επουδενι στην ΕΕ σοβαρός μηχανισμός εξισορρόπησης ανάμεσα στον πλεονασματικό βορρά και τον ελλειμματικό νότο, κοινώς τα ΕΣΠΑ είναι αναδιανομή της πλάκας. Η Γερμανία βγάζει ετήσιο πλεόνασμα της τάξης του 133% του ετήσιου ελληνικού ΑΕΠ!

  2. Η λύση για την ευρωκριση είναι μία: αμοιβαιοποιηση του χρέους, με αλλά λόγια οι θεσμοί της ΟΝΕ να εγγυηθούν το χρέος όλων των χωρών μελών. Αυτή η κίνηση θα έριχνε το κόστος δανεισμού της Ελλάδας στο 1%, βγάζοντας ουσιαστικά την χώρα στις αγορές χρήματος, αποκαθιστώντας πλήρως το τεράστιο πρόβλημα ρευστότητας της ελληνικής οικονομίας. Η δε αμοιβαιοποιηση του χρέους θα εξανάγκαζε τον πλεονασματικό βορρά να επενδύσει παραγωγικά τα εν λόγω πλεονάσματα στον ελλειμματικό νότο, εξισορροπώντας τις ευρωζωνικες ανισότητες.

  3. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το ζήτημα που προκύπτει αναφορικά με την διαλεκτική σύνδεση του πολιτικού επιπέδου του κοινωνικού εποικοδομήματος με την οικονομική βάση, με την οικονομία. Η ΟΝΕ εκτός απο οικονομική ήταν και πολιτική απόφαση. Δημιουργήθηκε μια καινοφανής νομισματική ένωση, μοναδική στα ιστορικά χρονικά. Τα οικονομικά αποτελέσματα που αυτή προξένησε είναι εξίσου καινοφανή. Διαπιστώνουμε πως το πολιτικό επίπεδο δρα καταλυτικά, μετασχηματίζοντας την οικονομία στον θεωρητικό της πυρήνα, παράγοντας πρωτοφανή οικονομικά αποτελέσματα, σαν κι αυτα που περιγράφονται στο κείμενο παραπάνω.

  4. Υπάρχει η περίπτωση μετά από τέσσερις δεκαετίες αχαλίνωτου παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, να επιστρέψουμε σε συνθήκες προστατευτισμού των αγορών;
    Η δική μου εκτίμηση είναι πως ναι. Δειλά στην αρχή. Δηλαδή όσο δειλά θα μπορούσε να χαρακτηριστεί μία έξοδος της Μεγάλης Βρετανίας από την ευρωπαϊκή αγορά, και συνακόλουθα οι αυξήσεις των δασμών για τα αλλοδαπά προϊόντα και υπηρεσίες.
    Στην περίπτωση που η Βρετανική οικονομική ελίτ θεωρήσει, ή έχει ήδη θεωρήσει ότι το ευρωπαϊκό οικοδόμημα είναι υπεύθυνο για την στασιμοανάπτυξή τους, η έξοδος και ο προστατευτισμός που θα επιχειρηθεί πρέπει να θεωρηθεί κάτι παραπάνω από σίγουρο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s