Μεταμοντερνισμός

Το πολιτικό πρόταγμα του γαλλικού διαφωτισμού ήταν η πίστη στην ικανότητα του ανθρώπου να δαμάσει την τυχαιότητα και να εξομαλύνει την εγγενή αβεβαιότητα του βίου του δημιουργώντας έναν κοινωνικό πολιτισμό θεμελιωμένο στις αρχές της Ισότητας, της Αδελφοσύνης και της Ελευθερίας.

Το πρόταγμα αυτό ερχόμενο σε ρήξη με την εξουσία της κατεστημένης τάξης της μοναρχίας και των φεουδαρχών, αντιπαρατέθηκε σφοδρά και με τον βασικό πυλώνα ιδεολογικής νομιμοποίησης της εξουσίας των τελευταίων: την Εκκλησία. Οι παπάδες κήρυτταν πως ό,τι γίνεται είναι θέλημα θεού, πως ο άνθρωπος είναι ανίκανος να ορίσει μονάχος του τη μοίρα του, καλλιεργώντας συστηματικά τη μοιρολατρεία στο θυμικό της «πλέμπας», αναπαράγοντας την κοινωνική συντήρηση και στασιμότητα.

Ο γαλλικός διαφωτισμός ευαγγελιζόταν μια κοινωνία που θα επέτρεπε σε κάθε προσωπικότητα να ανθίσει (Ελευθερία), καθώς θα βασιζόταν δομικά στις αρχές της ισοπολιτείας και ισονομίας (Ισότητα), εξασφαλίζοντας τις κοινές βασικές ανάγκες όλων των μελών της, ιδιαίτερα των αδυνάτων (Αδελφοσύνη). Μέσα σε αυτό το κοινωνικό πλαίσιο, το υποκείμενο απομακρύνεται από τη μεταφυσική θεώρηση του κόσμου και χειραφετείται σε πολίτη που οργανώνεται και διεκδικεί μαζικά την αναβάθμιση του βιοτικού του επιπέδου, αντιλαμβανόμενος την κοινωνική ευημερία ως προϋπόθεση για την προσωπική. Η στρεβλή μεταφυσική βεβαιότητα αντικαθίσταται από την πίστη στον άνθρωπο και τη συλλογική του δράση προς το κοινό καλό.

Στην πράξη, η μεταπολεμpostmodernismική κοινωνική ιστορία της δυτικής Ευρώπης υπήρξε ένα κράμα προτεσταντικής ηθικής, βρετανικού ωφελιμισμού και γαλλικού διαφωτισμού: απο τη μια η αποθέωση του ΕΓΩ κι απο την άλλη το κοινωνικό συμβόλαιο και το κράτος πρόνοιας, για να κρατάει τα μπόσικα. Στην πορεία η προτεσταντική ηθική συγχωνεύθηκε με τον ωφελιμισμό με τρόπο χυδαίο παράγοντας την ΤΙΝΑ των αγορών, οι οποίες αγορές δεν τρέφουν καμιά εκτίμηση για οτιδήποτε κοινωνικό, πόσο δε μάλιστα συμβόλαιο. Άλλωστε το δόγμα που προτάσσεται ως μοναδική εναλλακτική, λέει πως η ευημερία του κεφαλαίου προηγείται αυτής των ανθρώπων, τουτέστιν για να φας πρέπει να είσαι ανταγωνιστικότερος των άλλων πεινασμένων.

Συνέπεια αυτής της «αναπόδραστης νομοτέλειας», της παράδοσης δηλαδή των «κλειδιών» των κοινωνιών στις αγορές με τη συνεπαγόμενη υποβάθμιση της δημοκρατίας και της κοινωνικής πρόνοιας, είναι πως ουσιαστικά εκφυλίζεται παντελώς το πολιτικό πρόταγμα της γαλλικής επανάστασης· «η πίστη στην ικανότητα του ανθρώπου να δαμάσει την τυχαιότητα και να εξομαλύνει την εγγενή αβεβαιότητα του βίου του» δεν αναφέρεται πλέον στον άνθρωπο αφηρημένα, πανανθρώπινα, αλλά ειδικά, κυριολεκτώντας: «μόνος σου κύριε, αν είσαι ικανός και άξιος, ολομόναχος. αλλιώς ψόφα»

Σε αυτό το κοινωνικό περιβάλλον της οικονομίας των αδηφάγων αγορών η αβεβαιότητα θεριεύει. Ο πολιτισμός υποχωρεί και η τυχαιότητα ως συστατικός παράγοντας του βίου κερδίζει έδαφος. Το υποκείμενο μη μπορώντας να θεραπεύσει πολιτικά/κοινωνικά την αβεβαιότητα του ζην, καθίσταται ουσιαστικά υπήκοος στρεφόμενος μοιραία στις ατομικές φιλοσοφίες: καταφεύγει σε αποσπασματικές απο την κοινωνία, ατομικές «λύσεις», που κινούνται απο το έγκλημα μέχρι τη μεταφυσική, τη θρησκεία, το παραδοσιακό αποκούμπι των υπηκόων.

Οι κοινωνίες όπου η έννοια της συλλογικής δράσης ως μέσον θεραπείας των βασικών ατομικών ζητημάτων διαβίωσης χάνει έδαφος προς όφελος ενός ψευδεπίγραφου ατομικιστικού ιδανικού, μοιραία συντηρητικοποιούνται και νοσούν.

Advertisements

6 comments

  1. @
    «Το υποκείμενο μη μπορώντας να θεραπεύσει πολιτικά/κοινωνικά την αβεβαιότητα του ζην, καθίσταται ουσιαστικά υπήκοος στρεφόμενος μοιραία στις ατομικές φιλοσοφίες (https://iordanoglou.wordpress.com/2015/03/10/imperium/): από το να ληστέψει, να απαγάγει, να δολοφονήσει, κλπ για λεφτά, να «γίνει» δηλαδή ατομικά με μια γερή μπάζα, μέχρι βέβαια στροφή στη μεταφυσική, στη θρησκεία, το παραδοσιακό αποκούμπι των υπηκόων.»

    Πηγαίνοντας στον σύνδεσμο περί ατομικών φιλοσοφιών, διαβάζω (και καταλαβαίνω) ότι εκεί καταχωρείς (δίπλα στη μεταφυσική, τη θρησκεία, την εξασφάλιση γερής μπάζας κλπ.) και τις ελληνιστικές φιλοσοφικές σχολές, όπως τον Επικουρισμό, τον Στωικισμό και τον Σκεπτικισμό.

    Κατά τη γνώμη μου οι εν λόγω φιλοσοφικές σχολές δεν εκφράζουν ατομικές αλλά ατομικιστικές φιλοσοφίες. Η διαφορά θεωρώ ότι είναι τεράστια και όχι απλώς λεκτική: οι ατομικές «φιλοσοφίες» (π.χ. ο καπιταλιστικός προτεσταντικός φιλοτομαρισμός, ή ο χριστιανισμός και οι λοιπές ανατολικές μεταφυσικές) πιστεύουν στη δυνατότητα ατομικής «σωτηρίας» αγνοώντας/αδιαφορώντας παντελώς για τις περιβάλλουσες το άτομο κοινωνικές συνθήκες. Οι ατομικιστικές φιλοσοφίες στοχεύουν στην Ευδαιμονία (που δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την «ευτυχία», ή τη «σωτηρία») και μέσω αυτής στη δημιουργία ενός νέου ανθρωπότυπου που η εξάπλωσή του θα αλλάξει την κοινωνία. Δηλαδή ο γνήσιος (=φιλοσοφικός) ατομικισμός στοχεύει στο άτομο, όχι ως αυτοσκοπό (όπως οι διάφορες μεταφυσικές σωτηρολογίες) αλλά ως την προϋπόθεση για κοινωνική αλλαγή (την οποία φυσικά δεν μπορεί να την εγγυηθεί καμμία νεοφιλελεύθερη, μαρξιστική, ή άλλη ψευδοϊστορική μεταφυσική «νομοτέλεια»).

    Ατομικιστικές φιλοσοφίες που αναζήτησαν έναν νέο ανθρωπότυπο είναι φυσικά οι προαναφερθείσες ελληνιστικές φιλοσοφικές σχολές (και επιπλέον ο Κυνισμός), ο αναρχισμός και πιο πρόσφατα ο χιππισμός και το underground κίνημα της δεκαετίας του 1960. Είναι και οι μόνες κοσμοθεωρίες που δημιούργησαν αυθεντικά μαζικά κινήματα χωρίς ιερά βιβλία, ιερατεία και «καθοδηγητές» και (γι’ αυτό) με διαχρονική ιστορική επίδραση.

    Θα έλεγα μάλιστα ότι όσο πιο ατομικιστικό είναι ένα κίνημα, τόσο πιο αυθεντικά συλλογικό είναι: όσο υψηλότερος είναι ο βαθμός μιας συλλογικής συνειδητοποίησης, τόσο πιο αχρείαστη είναι η “οργάνωση” (ιδεολογκή και τεχνική) της αντίστοιχης συλλογικότητας – και αντιστρόφως, όπου βλέπεις ισχυρές (= μή ατομικιστικές) οργανώσεις τόσο πιο ποιμνιωμένο και αγράμματο είναι το πλήθος που θέλουν να “εκφράζουν”.

  2. Ναι, το έχω διαβάσει (όπως και αυτό για τον Στίρνερ, που τον έχω στη βιβλιοθήκη σε μια αρχαία αναρχική έκδοση από τα ’80s). Γι’ αυτό με προβλημάτισε κι εμένα η -μάλλον αρνητική- παραπομπή σου στις ελληνιστικές ατομικιστικές φιλοσοφίες. Για τις οποίες πιστεύω περίπου αυτό: http://thyrathen.gr/

    Tα «κουρέλια» ευτυχώς πρόλαβα και τα κατέβασα πριν κοπούν από το youtube.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s