Οι θεωρίες της ανταλλακτικής αξίας των εμπορευμάτων.

Η υποκειμενική θεωρία της ανταλλακτικής αξίας βασίζεται θεωρητικά στο ωφελιμιστικό μοντέλο της οριακής χρησιμότητας του καταναλωτή. Η ζήτηση διαμορφώνει τις τιμές μέσω του αθροίσματος των ατομικών οριακών χρησιμοτήτων, δηλαδή της ατομικής έντασης της επιθυμίας κάθε καταναλωτή για την κατανάλωση μιας επιπλέον μονάδας απο ένα οποιοδήποτε εμπόρευμα ή υπηρεσία. Παραδείγματος χάριν, εντελώς θεωρητικά, η εξέλιξη της τιμής των ποτών που καταναλώνουμε σ’ενα μπαρ, πρέπει να έχει κατα κανόνα φθίνουσα πορεία, μιας και τέτοια είναι και η πορεία της ένταση της επιθυμίας μας για ένα ακόμα ποτό, καθώς σταδιακά επέρχεται κορεσμός, στη συγκεκριμένη περίπτωση αυτό που ονομάζουμε κλάσιμο…

Εδώ μπαίνει η γέφυρα. Τα αστικά οικονομικά εγχειρίδια στις προϋποθέσεις λειτουργίας του είδους αγοράς που ονομάζεται «τέλειος ανταγωνισμός», η θεωρητική ουτοπία του οικονομικού φιλελευθερισμού, μεταξύ άλλων αναφέρουν και την πλήρη πληροφόρηση των καταναλωτών αναφορικά με οτιδήποτε έχει σχέση με το οποιοδήποτε εμπόρευμα ή υπηρεσία που κυκλοφορεί στην αγορά. Οι καταναλωτές δηλαδή οφείλουν να γνωρίζουν όλα τα κόστη παραγωγής, μάρκετινγκ και διανομής, τις ποιότητες, τις συνθήκες παραγωγής, τα υποκατάστα αγαθά και ό,τι μπορεί να φανταστεί ο νους. Αυτή η προϋπόθεση του καλά πληροφορημένου καταναλωτή είναι βασική για τη λειτουργία του τέλειου ανταγωνισμού. Μιας και η ισορροπία έρχεται ως συγκρουσιακή σύνθεση των δυνάμεων της προσφοράς και της ζήτησης, η πλευρά της ζήτησης πρέπει να είναι εξίσου δυνατή, να συνδιαμορφώνει κι αυτή τις τιμές για να αποφεύγονται στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό απο τη πλευρά της προσφοράς. Η προϋπόθεση της πλήρους πληροφόρησης επιτρέπει στους καταναλωτές, δηλαδή στη ζήτηση, να οργανωθούν μαζικά πάνω στη βάση της κοινής πληροφόρησης, και να μποϋκοτάρουν για παράδειγμα ένα αγαθό για κάποιο διάστημα αν γνωρίζουν, μέσω της πληροφόρησής τους, πως τυχόν αυξήσεις απο τη μεριά της προσφοράς δεν δικαιολογούνται παρα μόνο κερδοσκοπικά.

Η αντικειμενική θεωρία της ανταλλακτικής αξίας μας λέει πως το μόνο στοιχείο που μπορεί να τεθεί ως κοινός παρονομαστής για την δίκαιη ανταλλαγή δυο εμπορευμάτων ή υπηρεσιών είναι η ενσωματωμένη σε αυτά εργατική δύναμη. Η δε αντικειμενικότητα που ευαγγελίζεται είναι τέτοια ποιοτικά επειδή η μέτρηση της εργατικής δύναμης δεν έχει αναφορά στην ατομική παραγωγικότητα της εργασίας αλλά στην κοινωνική, που μεσοσταθμικά είναι μετρήσιμη.

Στο τρέχον παγκόσμιο οικονομικό γίγνεσθαι υποτίθεται οτι επικρατεί η υποκειμενική θεωρία της ανταλλακτικής αξίας, η αγορά. Βέβαια όλοι γνωρίζουμε πως δεν γνωρίζουμε τίποτα περισσότερο για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που καταναλώνουμε πέραν αυτών που μας λένε οι διαφημίσεις, οι φίλοι και οι προσωπικές μας, έμφυτες και κυρίως επίκτητες, επιλογές lifestyle απο τον προαναφερθέντα διαφημιστικό κατάλογο. Για την παραγωγή και τα κόστη των εμπορευμάτων που καταναλώνουμε δεν γνωρίζουμε σχεδόν τίποτα. Οι τιμές λοιπόν στην πράξη κυρίως καθορίζονται απο τη προσφορά και ειδικά απο το μάρκετινγκ, μιας και αυτό είναι ο ρεγουλάτορας της έντασης της επιθυμίας μας για τα κάθε λογής εμπορεύματα. Τρανταχτό πρόσφατο παράδειγμα τα i-phones με τα καημένα να στήνονται μέρες σε σκηνές για να πάρουν πρώτοι αυτό που πιστεύουν πως θα τους σημάνει ως σπουδαίους, αυτό που θεωρούν πως θα τους προσδώσει τρομερό status value…

Η αντικειμενική θεωρία της ανταλλακτικής αξίας, εκτός του ότι ουσιαστικά μπορεί να ταυτιστεί ασυμπτωτικά με την ουτοπική περίπτωση του τέλειου ανταγωνισμου, μιας και η προυπόθεση της πλήρους πληροφόρησης των καταναλωτών καταλήγει ουσιαστικά στην εξαντικειμενικοποίηση των τιμών βάσει στοιχείων και όχι «επιθυμίας», απαντάται και σε θεωρητικό/πρακτικό επίπεδο στον σύγχρονο κόσμο: σε διάφορα συστήματα υγείας. Η υγεία προσφέρει ένα αγαθό που οι οικονομολόγοι ονομάζουν πλήρως ανελαστικό ως προς τη ζήτηση, δηλαδή ενα αγαθό που δεν δύνασαι να μην καταναλώσεις μιας και οι εναλλακτικές είναι η επιδείνωση της υγείας ή και ο θάνατος. Γι’αυτόν το λόγο, στις ευρωπαικές σοσιαλδημοκρατίες η υγεία, όπως και η παιδεία, παρεχόταν, και κατα τόπους παρέχεται ακόμα, χωρίς κερδοσκοπικά κριτήρια, ως κοινωνικό αγαθό, ως αγαθό που δεν δύναται να καταστεί κοινωνικά βέλτιστα διαχειρίσιμο απο την αγορά.

Η αποτυχία της αγοράς πάνω στην υγεία αποδεικνύεται στις ΗΠΑ. Εκεί μπορούμε να δούμε έμπρακτα την εφαρμογή της υποκειμενικής θεωρίας της ανταλλακτικής αξίας. Η υγεία στις ΗΠΑ λειτουργεί ξεκάθαρα ως μια οποιαδήποτε κερδοσκοπική αγορά. Πόσο θα δίνατε για μια επέμβαση περιτονίτιδας; Στις ΗΠΑ δίνουν μέχρι και 55.000$.Το αμερικανικό αγοραίο μοντέλο υγείας άλλωστε δεν είναι τυχαία το ακριβότερο παγκοσμίως, με το 17,7% του ΑΕΠ να δαπανάται στην υγεία, ενώ ταυτόχρονα αποκλείει το 20% του πληθυσμού απο την πρόσβαση σε αυτό, με αποτέλεσμα να βρίσκεται στον πάτο των διεθνών αξιολογήσεων αναμέσα στις μεγάλες ανεπτυγμένες οικονομικά χώρες.  Εδώ φυσικά εντοπίζεται η ειδοποιός διαφορά: η υγεία δεν είναι επιθυμία, είναι ανάγκη, δεν έχω επιλογή ως «καταναλωτής», η ζήτηση είναι εντελώς αδύναμη να συνδιαμορφώσει τις «τιμές». Ο ασθενής ούτε έχε επιλογή να φύγει, ούτε και γνωρίζει ιατρική για να αξιολογήσει αυτά που ακούει. Αντίθετα η ματαίωση της επιθυμίας μου για μια μπύρα λόγω υψηλής τιμής δε θα με βλάψει, υφίσταται το δικαίωμα στην επιλογή της μη κατανάλωσης.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s