Antonio Gramsci

Ο ιδρυτής του ιταλικού κομμουνιστικού κόμματος, «ο πρώτος αληθινός, πλήρης και συνεπής Ιταλός μαρξιστής», θα πεθάνει μέσα στα κρατητήρια του Μουσολίνι μετά απο πολλά και τραγικά χρόνια κάθειρξης. Ο Gramsci άφησε ενα σημαντικό έργο, απο το οποίο πρέπει να συγκρατήσουμε τουλάχιστον δύο ιδιαίτερα πρωτότυπες όψεις, τη μία που αφορά την «πολιτισμική» διάσταση της προλεταριακής επανάστασης και την άλλη που αφορά τη θεσμοποίηση των «εργοστασιακών συμβουλίων». Το εργοστασιακό συμβούλιο, τόπος σύνθεσης ανάμεσα στην οικονομική υποδομή και στην πολιτική υπερδομή, επιτρέπει στο συνειδητό προλεταριάτο να ασκήσει αυθόρμητα τη δημοκρατική του δικτατορία ξεκινώντας από το ίδιο επίπεδο όπου τοποθετούνται οι αντιφάσεις που προσιδιάζουν στο αστικό κράτος.

Στον Gramsci ανήκει η προσφορά ότι υπογράμμισε την ατέλεια των απλουστευτικών αναλύσεων με το αυτό το αστικό κράτος και ότι αποπειράθηκε να επανεισαγάγει εδώ τον ιδεολογικό ρόλο – και όχι πλέον μόνο τον πολιτικό – που παίζουν οι πολιτικές κοινωνικές ομάδες. Επιτρέπει να καταλάβουμε ότι η αστική τάξη μπορεί να κρατηθεί στην εξουσία, ακόμα κι αν οι πολιτικοί της θεσμοί έχουν εξασθενήσει, χάρη στην πολιτισμική της ηγεμονία μέσα στην κοινωνία. Αυτή η ιδεολογία έχει διαδοθεί με τη μεσολάβηση (προπαγανδιστικών) θεσμών όπως η εκκλησία, το σχολείο, τα ΜΜΕ (σημ. δική μου) κτλ.

Στην κατακλείδα μιας τέτοιας φράσης ο Gramsci αποκαθιστά τη λειτουργία του διανοουμένου. Πράγματι, όπως κάθε κοινωνική τάξη που τείνει προς την ηγεμονία, το προλεταριάτο έχει μια πρωτοπορία που αποτελείται απο «οργανικούς» διανοουμενους: «κάθε κοινωνική ομάδα που γεννιέται πάνω στο πρωτογενές πεδίο μιας ουσιώδους λειτουργίας μέσα στον κόσμο της οικονομικής παραγωγής δημιουργεί μαζί με αυτή ένα ή πολλά στρώματα διανοουμενων που της προσφέρουν την ομοιογένεια της και τη συνείδηση της ίδιας της τής λειτουργίας όχι μόνο στο οικονομικό πεδίο αλλά επίσης στο πολιτικό και κοινωνικό…» Σε αυτό το νέο «ιστορικό bloc» ο Gramsci αναθέτει την αποστολή της πραγμάτωσης της προλεταριακής και πολιτισμικής επανάστασης.

Σε αυτό το κείμενο για τον Γκράμσι δίδεται επιγραμματικά ο πυρήνας της σκέψης του: η ανάδειξη του ιδεολογικού πεδίου σε μείζον ζήτημα στην πορεία προς τον προοδευτικό κοινωνικό μετασχηματισμό και η συνεπαγόμενη ανάγκη για πάλη σε αυτό καθαυτό το ιδεολογικό επίπεδο του εποικοδομήματος. Ο Γκράμσι μας μιλά για την πολιτισμική διάσταση της προλεταριακής επανάστασης. Στα χρόνια που μεσολάβησαν απο τότε που γράφτηκαν αυτα τα λόγια, οι όροι προλετάριος*, επανάσταση, εργοστασιακά συμβούλια κατέστησαν κενοί νοήματος, όχι όμως λόγω αντικειμενικών συνθηκών τόσο, όσο κυρίως λόγω φορμαλιστικών, ως απόρροια της αστικής ιδεολογικής ηγεμονίας. Οι μισθωτοί εργάτες-υπάλληλοι ονομάστηκαν «συνεργάτες» και επειδή συμμετείχαν, τηρουμένων των αναλογιών, στον αστικό τρόπο ζωής, με την απαραίτητη τραπεζική πίστη, θεώρησαν πως ειναι κάτι άλλο πέρα απο άτομα που νοικιάζουν το χρόνο τους και ορίζουν τη ζωή τους βάσει των επιταγών της επιχείρησης για να επιβιώσουν. Με αυτά και με κείνα, η επανάσταση ανεβλήθη επ’αόριστον, όλα έβαιναν καλώς…

Η αστική ιδεολογική ηγεμόνια κατόρθωσε με τους προπαγανδιστικούς μηχανισμούς της να μετατρέψει τα πάντα σε φόρμα, σε μια φιξ-προκάτ εικόνα, αποστερώντας την ικανότητα του μέσου ανθρώπου να δει την ουσία, το πραγματικό περιεχόμενο στα κοινωνικά ζητήματα, ακόμα και στα πιο κραυγαλέα. Αποστέρησε την ικανότητα της κριτικής σκέψης και της θέασης των πραγμάτων ανα περίπτωση, όλα τσουβαλιάζονταν συλλήβδην. Έτσι έχουμε 4 παιδάκια να ονομάζονται τρομοκράτες και δημόσιος κίνδυνος νούμερο 1, ενω οι πραγματικοι τρομοκράτες της χρυσής αυγής να ονομάζονται αρχικά αγανακτισμένοι κάτοικοι συνοικιών της Αθήνας και στη συνέχεια πολιτικό κόμμα. Έχουμε τα ορυχεια στις Σκουριές να βαπτίζονται οικονομική ανάσα για την βόρεια Ελλάδα και αντίθετα οι απόλυτα θεμιτές αντιδράσεις της συντριπτικής πλειοψηφίας των κατοίκων της περιοχής σε αυτό το ανευ προηγουμένου πλιάτσικο να ονομάζονται αντιδράσεις κάποιων ολίγων γραφικών ή και βαλτών κατα της ανάκαμψης της χώρας! Σε πιο σύνθετα βέβαια ζητήματα, όπως το θέμα του παραγωγικού μοντέλου της χώρας, ο μεταπρατικός χαρακτήρας της ηγεμονικής ελληνικής αστικής τάξης και ο πραγματικός ρόλος των μηχανισμών ιδεολογικής (ΜΜΕ) και πολιτικής (πολιτικό προσωπικό) αναπαραγωγής των σχέσεων που διαιωνίζουν την ισχύ της εν λόγω τάξης, τα πράγματα για τον μέσο πολίτη είναι εξαιρετικά δύσκολα.

Πολιτισμική επανάσταση σημαίνει ολομέτωπη επίθεση στον αστικό φορμαλισμό, συνώνυμο της αστικής νομιμότητας. Η αντικατάσταση του περιεχομένου απο την εικόνα θα αρθεί μόνο όταν αρχίσει να αρθρώνεται ένας γνήσια ταξικά προσανατολισμένος λόγος, χωρίς καμία έκπτωση, απο τους λεγόμενους φορείς της αριστεράς, όποιοι κι αν ειναι αυτοί: «ναι, δεν καταδικάζω τη βία που στρέφεται κατα του κεφαλαίου» για παράδειγμα, ή, «η ΕΕ είναι μια διεθνής του κεφαλαίου που ποτέ δεν πρόκειται να μεταρρυθμιστεί προς τον σοσιαλισμό» ή «το πρόβλημα της χώρας είναι η παρασιτική αστική τάξη που ποτέ δε θέλησε να παράξει αλλα μονο να εισάγει και να δραστηριποιηθεί σε σίγουρες αγορές όπως πχ πετρέλαια και τράπεζες» ή «απο-ανάπτυξη**». Ειδικά το τελευταίο είναι σχεδόν απαγορευμένο,  στρέφεται κατα του ιερού δισκοπότηρου της ανάπτυξης…

*Προλετάριος είναι αυτός που ζει αποκλειστικά με την ενοικίαση της εργατικής του δύναμης. Μπορεί τα χρόνια που υπήρχε η λεγόμενη εργατική ελίτ με τους υψηλούς μισθούς και τα μπόνους να συσκότισε τα πράγματα, αλλα ακομα και τότε, αν κάποιος έχανε την ικανότητά του να εργαστεί, έπαυε να έχει και εισόδημα.

**Απο-ανάπτυξη: εξαντικειμενικοποίηση αναγκών, αριστη κατανομη πόρων προς ικανοποίηση των εν λόγω αναγκών, συνεταιριστικές-δημοκρατικές επιχειρήσεις προς πραγμάτωση της παραγωγής.

Advertisements

4 comments

  1. ωραιο κειμενο
    αλλα μια παρατηρηση, εκει που λεει :

    Η αντικατάσταση του περιεχομένου απο την εικόνα θα αρθεί μόνο όταν αρχίσει να αρθρώνεται ένας γνήσια ταξικά προσανατολισμένος λόγος, χωρίς καμία έκπτωση, απο τους λεγόμενους φορείς της αριστεράς, όποιοι κι αν ειναι αυτοί: “ναι, δεν καταδικάζω τη βία που στρέφεται κατα του κεφαλαίου” για παράδειγμα, ή, “η ΕΕ είναι μια διεθνής του κεφαλαίου που ποτέ δεν πρόκειται να μεταρρυθμιστεί προς τον σοσιαλισμό” ή “το πρόβλημα της χώρας είναι η παρασιτική αστική τάξη που ποτέ δε θέλησε να παράξει αλλα μονο να εισάγει και να δραστηριποιηθεί σε σίγουρες αγορές όπως πχ πετρέλαια και τράπεζες” ή “απο-ανάπτυξη**”.

    δεν γινεται αμεσως σαφες, οτι η αποαναπτυξη πρεπει να αποτελει προταση… ισως χρειαζεται μια μικρη συντακτικη βελτιωση

    υ.γ. κατα τ αλλα, καποιος/α το ανεβασε κι εδω
    http://open.ypoga.net/index.php?q=node/2487

  2. Πολύ καλό το κείμενο, ευχαριστούμε. Προσωπικά, δε με έλκουν αυτές οι κλασικές διχοτομήσεις ιδεολογία/επιστήμη, φαινομενικότητα/πραγματικότητα, περιεχόμενο/ ουσία, αν και τέτοιες αναλύσεις χρειάζονται.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s